Slachtofferschap voelt veilig. Daar zit het probleem.

Een team op de hei. Vooraf wist ik één ding: er werd veel geroddeld. Er waren mensen die zichzelf als slachtoffer zagen, en er waren mensen die in het verhaal van anderen de schuldigen waren. Degenen door wie het niet liep.

Ik had een idee over hoe de dag zou gaan. Dat idee klopte niet.

De mensen die de groep had aangewezen als de daders, waren het meest aanwezig. Ze keken naar hun eigen aandeel zonder dat ik erom vroeg. Ze stelden zich kwetsbaar op, met iedereen erbij.

En de slachtoffers waren gekomen met een stille hoop. Dat de daders eindelijk betrapt zouden worden. Dat iemand hardop zou zeggen wat zij al maanden dachten. Halverwege de middag zaten ze naar hun eigen rol te kijken.

Achteraf is dat minder gek dan het lijkt. Wie door de groep is aangewezen, weet dat al. Die voelt de blikken, hoort de toon, en heeft geen keus dan ermee bezig te zijn. De ander, die zich onrecht aangedaan voelt, heeft juist de minste reden om te bewegen. Waarom zou je, als het probleem bij iemand anders ligt?

De prijs van de veilige positie

Dat is het venijnige aan de slachtofferpositie. Het voelt veilig. Jou wordt iets aangedaan, dus van jou wordt niets verwacht. De bal ligt bij de ander. En zolang die bal daar ligt, hoef je zelf niets te doen.

Het kost alleen wel iets. Wie wacht tot de ander betrapt wordt, geeft zijn eigen invloed weg. Je zet jezelf buitenspel en noemt het onmacht.

Er was nog iets dat me bijbleef. Voor een deel van het team voelde het benoemen van een probleem al als iets actiefs. Ik heb het tenminste gezegd. Maar een probleem benoemen en er verantwoordelijkheid voor nemen zijn twee verschillende bewegingen. De eerste kost niks. De tweede begint waar het pijn doet.

Dus als de rollen in jouw team vastliggen, wie de dader is en wie het slachtoffer, dan is de vraag niet wie er gelijk heeft. De vraag is wie er als eerste naar het eigen aandeel durft te kijken. In dit team was dat niet wie ze hadden verwacht.